Vanaf 1 januari 2026 handhaaft de Belastingdienst actief op schijnzelfstandigheid, wat betekent dat bedrijven die werken met ZZP’ers of uitzendkrachten nu direct risico lopen op naheffingen, boetes en correcties. Dit geldt voor vrijwel elke sector die flexibele arbeid inzet. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over wat er precies verandert en wat je nu moet doen.

Wat verandert er per 1 januari 2026 in de handhaving?

Per 1 januari 2026 handhaaft de Belastingdienst zonder voorbehoud op schijnzelfstandigheid. Het eerder geldende handhavingsmoratorium, waarbij de fiscus terughoudend was met het opleggen van correcties, is definitief afgelopen. Bedrijven die ZZP’ers inzetten alsof het werknemers zijn, lopen nu direct het risico op naheffingen van loonheffingen en premies.

Wat dit in de praktijk betekent: de Belastingdienst kan bij een controle vaststellen dat een ZZP’er feitelijk als werknemer moet worden aangemerkt. Dat heeft directe financiële gevolgen, met terugwerkende kracht. De overgangsperiode is voorbij. Bedrijven die hun inhuursituaties nog niet hebben beoordeeld, lopen nu een reëel risico.

Tegelijkertijd is er meer duidelijkheid over hoe de beoordeling plaatsvindt. De nadruk ligt op de feitelijke situatie: hoe ziet de samenwerking er in de praktijk uit, niet alleen op papier. Een contract dat spreekt van zelfstandigheid, maar waarbij de ZZP’er dagelijks instructies ontvangt en volledig is ingepast in de organisatie, biedt geen bescherming meer.

Hoe beoordeelt de Belastingdienst of sprake is van schijnzelfstandigheid?

De Belastingdienst beoordeelt schijnzelfstandigheid op basis van de feitelijke arbeidsrelatie, niet op basis van wat er in het contract staat. Drie elementen staan centraal: of er sprake is van persoonlijke arbeid, of er loon wordt betaald, en of er een gezagsverhouding bestaat. Als aan alle drie is voldaan, is er in de ogen van de fiscus sprake van een arbeidsovereenkomst.

In de praktijk kijkt de Belastingdienst naar een combinatie van factoren:

• Werkt de ZZP’er uitsluitend of grotendeels voor jouw organisatie?
• Ontvangt hij of zij instructies over hoe het werk moet worden uitgevoerd?
• Is de ZZP’er ingeroosterd of werkt hij vaste uren op een vaste locatie?
• Draagt de ZZP’er zelf ondernemersrisico, of ligt dat volledig bij jou?
• Heeft de ZZP’er meerdere opdrachtgevers, of is jouw organisatie de enige?

Geen van deze factoren is op zichzelf doorslaggevend. De beoordeling is altijd een totaalplaatje. Maar hoe meer van deze kenmerken aanwezig zijn, hoe groter de kans dat de Belastingdienst de arbeidsrelatie herkwalificeert als dienstbetrekking.

Wat zijn de financiële risico’s bij onjuiste kwalificatie van een arbeidsrelatie?

Bij een onjuiste kwalificatie van een arbeidsrelatie kan de Belastingdienst loonheffingen en sociale premies naheffen over de volledige periode dat de ZZP’er werkzaam was. Dat kan oplopen tot meerdere jaren. Bovenop de naheffing kunnen boetes worden opgelegd, en in gevallen van opzet of grove nalatigheid zijn die boetes aanzienlijk.

De financiële gevolgen zijn niet beperkt tot de fiscus. Als een ZZP’er achteraf als werknemer wordt aangemerkt, kan hij of zij ook arbeidsrechtelijke aanspraken geldend maken. Denk aan doorbetaling bij ziekte, vakantiegeld, ontslagbescherming en pensioenopbouw. Die claims kunnen jaren teruggaan en zijn moeilijk te voorzien op het moment dat je de samenwerking aangaat.

Voor bedrijven die werken met grote aantallen ZZP’ers of waarbij de inhuur structureel is, kunnen de gecumuleerde risico’s substantieel zijn. Dit maakt het beoordelen van bestaande inhuursituaties niet alleen een juridische exercitie, maar ook een financieel relevante prioriteit.

Welke sectoren lopen het grootste risico bij de nieuwe handhaving?

Sectoren waar ZZP’ers structureel worden ingezet voor werk dat ook door vaste medewerkers wordt gedaan, lopen het grootste risico. Dat geldt in het bijzonder voor de bouw, transport en logistiek, de zorg, de ICT-sector en de maakindustrie. In deze sectoren is de grens tussen zelfstandige en werknemer in de praktijk vaak dun.

Specifiek voor bedrijven in productie, handel en distributie geldt dat ZZP’ers regelmatig worden ingezet voor operationele taken die nauw verweven zijn met de vaste organisatie. Als die ZZP’ers werken onder directe aansturing van een leidinggevende, vaste uren draaien en geen eigen klanten hebben, is het risico op herkwalificatie groot.

Ook bedrijven die werken met buitenlandse ZZP’ers of constructies via tussenpartijen zijn extra kwetsbaar. De Belastingdienst kijkt door juridische structuren heen naar de feitelijke situatie. Een buitenlandse rechtsvorm of een tussenliggende partij biedt geen automatische bescherming.

Hoe kunnen bedrijven hun inhuursituatie vóór 2026 in orde maken?

Bedrijven die hun inhuursituatie willen beoordelen, beginnen het beste met een inventarisatie van alle ZZP’ers die momenteel actief zijn. Per persoon breng je in kaart hoe de samenwerking er feitelijk uitziet: wie geeft instructies, hoe lang duurt de opdracht al, werkt de ZZP’er ook voor anderen, en draagt hij of zij zelf ondernemersrisico?

Op basis van die inventarisatie zijn er doorgaans drie uitkomsten:

1. De situatie is in orde. De ZZP’er werkt aantoonbaar zelfstandig, heeft meerdere opdrachtgevers en draagt eigen risico. Leg dit goed vast in de overeenkomst en in de praktijk.
2. De situatie is grijs. Er zijn kenmerken van zelfstandigheid én van loondienst. Hier is aanpassing nodig, bijvoorbeeld door de opdracht te herstructureren of over te stappen op een andere contractvorm.
3. De situatie is risicovol. De ZZP’er functioneert feitelijk als werknemer. Overweeg dan een arbeidsovereenkomst, detachering via een bureau, of beëindiging van de samenwerking.

Documentatie is daarbij belangrijk. Zorg dat overeenkomsten de werkelijkheid weerspiegelen en dat je kunt aantonen dat de ZZP’er daadwerkelijk zelfstandig opereert. Een contract dat de praktijk niet dekt, biedt geen bescherming bij een controle.

Wat verandert er specifiek voor bedrijven die werken met uitzendbureaus?

Voor bedrijven die werken met uitzendbureaus verandert er ook het nodige in 2026. De regelgeving rond uitzendarbeid wordt strenger, met name op het gebied van certificering en naleving van arbeidsvoorwaarden. Uitzendbureaus moeten aan strengere eisen voldoen, en als opdrachtgever ben je medeverantwoordelijk als je werkt met een bureau dat die eisen niet naleeft.

Concreet betekent dit dat je als bedrijf moet controleren of het uitzendbureau waarmee je werkt gecertificeerd is en voldoet aan de geldende normen. Werk je met een bureau dat niet aan de eisen voldoet, dan kun je als inlener aansprakelijk worden gesteld voor niet-betaalde lonen of premies.

Daarnaast geldt voor uitzendkrachten die langere tijd bij jou werkzaam zijn een versterkte rechtspositie. Na een bepaalde periode hebben zij recht op dezelfde arbeidsvoorwaarden als jouw eigen medewerkers. Dit vraagt om actief beheer van de inleenduur en een bewuste keuze over wanneer je een uitzendkracht een andere contractvorm aanbiedt.

Hoe wij je helpen met ZZP’ers en uitzendkrachten in 2026

De veranderingen rondom ZZP’ers en uitzendkrachten vragen om een concrete aanpak, geen afwachtende houding. Wij helpen je om je inhuursituaties te beoordelen en waar nodig aan te passen, zodat je niet voor verrassingen komt te staan bij een controle. Dat doen we praktisch en gericht op wat jouw organisatie nodig heeft.

• We beoordelen je bestaande ZZP-contracten en de feitelijke werksituatie
• We adviseren over herstructurering van opdrachten of overstap naar andere contractvormen
• We helpen je bij het opstellen van overeenkomsten die de werkelijkheid correct weerspiegelen
• We begeleiden je bij vragen over uitzendarbeid, inleenverantwoordelijkheid en arbeidsvoorwaarden
• We denken mee over je bredere personeelsstrategie, ook als die raakvlakken heeft met andere rechtsgebieden

Wil je weten waar je nu staat? Neem contact op met Nysingh en laat je inhuursituatie beoordelen door een van onze arbeidsrechtspecialisten.